2026 yılı itibarıyla ABD-Türkiye savunma sanayii ilişkilerinin olası yönelimine ilişkin çeşitli öngörü ve değerlendirmeler yapılmakla birlikte ikinci başkanlık dönemini sürdüren ABD Başkanı Donald Trump’ın öngörülemez ve alışılmışın dışında seyreden liderlik tarzı, bu alanda analiz üreten kişi, kurum ve hatta devletlerin değerlendirmelerini dahi yanıltıcı hâle getirebilmektedir.
Bu çerçevede Türkiye-ABD ikili ilişkileri Trump’ın ilk döneminde belirgin bir bozulma sürecine girmiş, Biden yönetimi sırasında görece bir duraklama evresi yaşamış; Trump’ın ikinci döneminde ise Trump’ın liderlik tarzının öngörülemezliği sebebiyle ilişkiler yönetilmesi ve öngörülmesi giderek güçleşen bir hal almıştır. İkili ilişkilerin bu noktaya evrilmesinde, her iki ülke liderinin sorunların çözümünde alışagelmiş diplomatik mekanizmaları büyük ölçüde devre dışı bırakarak, telefon diplomasisi ya da doğrudan liderler arası görüşmeler sonrasında alınan kararları önceleyen bir yaklaşım benimsemelerinin, sürecin Türkiye aleyhine sonuçlar doğuracak şekilde ilerlemesinde etkili olduğu ileri sürülebilir.
Türk Savunma Sanayii
Türkiye, 1952 yılında NATO’ya üye olmasının ardından, güvenlik mimarisini ve buna bağlı olarak silah, malzeme ve teçhizat tedarikini büyük ölçüde ABD’ye dayalı bir çerçevede şekillendirmiş; Türk Silahlı Kuvvetleri’nin teşkili ve modernizasyon süreci bu bağımlılık ilişkisi doğrultusunda ilerlemiştir. Bu çerçevede, askerî eğitim faaliyetleri de söz konusu yapının ayrılmaz bir unsuru olarak ABD merkezli sistemle bütünleşmiştir.Tarihsel gelişim içinde hepimizin şahit olduğu çeşitli bölgesel çatışma ve kutuplaşmalardan ülkemiz de nasibini almıştır. Özellikle, Kıbrıs’ta soydaşlarımıza uygulanan baskı ve sonrasında yapılan katliamlar neticesinde, başarıyla uyguladığımız 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında ABD’nin uygulamaya koyduğu silah ambargosu, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin harekât bağımsızlığı için yerli savunma sanayinin ne denli önemli olduğu acı tecrübelerle anlaşılmıştır.
ABD ile GerilimTürkiye, özellikle Türk Hava Kuvvetleri’nin modernizasyon ihtiyaçları doğrultusunda, 1990’lı yıllarda üretici üye statüsüyle dahil olduğu ve 116 adet uçak tedarik etmeyi taahhüt ettiği F-35 Müşterek Taarruz Uçağı (Joint Strike Fighter / JSF) projesine ilişkin yükümlülüklerini sözleşmelerle güvence altına almıştır. Ancak Türkiye’nin 2019 yılında acil savunma ihtiyaçları kapsamında Rusya’dan S-400 uzun menzilli hava ve füze savunma sistemi tedarik etmesi, ABD yönetimi tarafından CAATSA yaptırımlarının uygulanmasına gerekçe olarak gösterilerek, Trump’ın ilk başkanlık dönemi sırasında Türkiye, söz konusu projeden çıkarılmıştır. Söz konusu tarihten itibaren mesele, farklı ABD makamları tarafından belirli aralıklarla gündeme getirilmekte; ancak bu girişimler, kalıcı ve somut bir çözüm üretmekten ziyade çözüm arayışı varmış izlenimi yaratmakla sınırlı kalmaktadır. Buna ilişkin son örnek, ABD’nin Türkiye Büyükelçisi ve aynı zamanda Suriye Özel Temsilcisi olan Tom Barrack’ın 10 Aralık 2025 tarihinde X platformu üzerinden yaptığı açıklamadır. Barrack, söz konusu paylaşımında, Türkiye’nin F-35 programına yeniden katılımı ile Rusya’dan tedarik edilen S-400 hava savunma sisteminin elde bulundurulmasına ilişkin olarak iki ülke arasında görüşmelerin devam ettiğini teyit etmiş; ayrıca bu meselenin dört-altı ay içinde çözüme kavuşturulabileceğini ifade etmiştir. Bununla birlikte, Donald Trump ile Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasındaki olumlu ilişkinin, F-35 uçaklarının tedariki konusunda yapıcı ve verimli görüşmelere imkân tanıdığı yönündeki değerlendirme de aynı tarihte Anadolu Ajansı tarafından kamuoyuna aktarılmıştır. 2019 yılından itibaren yılan hikayesine dönen F-35 tedarikinin S-400’e bağlanması konusunun 2026 yılında da Karadeniz, Doğu Akdeniz ve Suriye’deki gelişmelere bağlı olarak sıcak tutulup taviz için kullanılabileceği de hatıra gelmelidir.
(E) Hava Korgeneral & EDAM Üyesi Nihat Kökmen’nin kaleme aldığı ABD ve Türkiye Hattında Çelişkili Savunma Sanayii İlişkileri makalesinin devamını okumak için tıklayınız.
Konuyla İlgili Savunma Haberleri
Kaynak: C4Defence
