Trump’ın Barış Görüşmelerinde Ukrayna ve Gazze Mesajları: F-35 Uçakları ve Kiev’e 15 Yıl Garantörlük

ABD Başkanı Donald Trump, Florida’da Ukrayna Başkanı Zelensky ve İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’yu ağırlayarak dikkatleri, Avrupa ve Orta Doğu’ya çevirmiştir. Trump yönetimi, ateşkesin Ocak ayında ikinci aşamasına geçmesini istiyor; bu aşamada Filistin’de teknokrat bir hükümet kurulacak, uluslararası bir güvenlik gücü konuşlandırılacak, Hamas silahsızlanacak, İsrail birlikleri geri çekilecek ve harap olmuş toprakların yeniden inşası başlayacak.[1] Ateşkes anlaşmasının ilk aşaması, savaşın durdurulmasını, İsrail’in kısmi çekilmesini, İsrail tarafından rehin tutulan yüzlerce Filistinlinin serbest bırakılması karşılığında tüm İsrailli rehinelerin (canlı ve ölü) takas edilmesini ve Gazze’ye “tam insani yardım” gönderilmesini içeriyordu .[2] Donald Trump ve Benjamin Netanyahu, Gazze anlaşması ve İran’ın nükleer zenginleştirme programı hakkında görüşmelerde bulundu. Trump, Gazze anlaşmasının ikinci aşamasına “olabildiğince çabuk” geçmek istediğini ve Hamas’ın silahsızlanmaması halinde “ağır bedel ödeyeceğini” öne sürmüştür. Trump ayrıca, İran’ın balistik füze veya nükleer silah programını yeniden inşa etmeye başlaması durumunda ABD’nin İran’a karşı bir başka büyük saldırıyı destekleyebileceğini belirtmiştir. [3] Ancak Trump, başta Batı Şeria olmak üzere ABD ve İsrail arasında devam eden görüş ayrılıklarını kabul etmiştir. Trump, İsrail’in bölgeyi ilhak etmesine karşı çıktı ve bu konuda birçok Batılı ve Arap ülkesiyle aynı görüşü paylaştı. Trump, “Batı Şeria konusunda uzun zamandır büyük bir tartışma yürütüyoruz ve Batı Şeria konusunda yüzde 100 hemfikir olduğumuzu söyleyemem” demiştir. [4] Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, 28 Aralık’ta Florida’da ABD Başkanı Donald Trump ile bir araya geldi. İki lider, Rusya’nın Ukrayna’da yaklaşık dört yıldır sürdürdüğü topyekûn savaşı sona erdirmeye yönelik son barış çabalarını görüşmüştür. Trump, revize edilmiş 20 maddelik barış planı üzerindeki görüşmelere ilişkin belirsiz bir bakış açısı sunarak, savaşın “ya sona ereceğini ya da çok daha fazla kayıpla uzun süre devam edeceğini” söyledi. Ayrıca, barış anlaşmasına varılması için bir son tarih olmadığını ve hem Rus hem de Ukrayna liderlerinin bir anlaşma istediğine inandığını da sözlerine eklemiştir. [5] Buna mukabil, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı telefon görüşmesinde, Ukrayna’nın ülkesinin kuzeybatısındaki Novgorod bölgesinde bulunan başkanlık konutuna düzenlediği insansız hava aracı saldırısının “cevapsız kalmayacağını” söylediğini, yardımcısının bildirdiğini aktarmıştır. [6] Bilindiği üzere, ABD Başkanı Donald Trump eylül ayında, Türkiye’ye F-35 savaş uçakları satışına izin vermeye açık olabileceğini ima etmiştir. Bu minvalde,ABD Büyükelçisi Tom Barrack ise, Türkiye ve ABD ilişkilerde önemli konuların çoğunun çözüme kavuştuğunun altını çizmiştir. Büyükelçi, iki ülke arasındaki en ciddi konu olan F-35 savaş uçaklarının, Türk Hava Kuvvetleri’ne teslimi gibi sorunların ise kısa sürede çözümleneceğini düşündüğünü söylemiştir.[7]

Rusya -Ukrayna Savaşında yaşanan gerginliğin barış görüşmelerine rağmen devam etmesi, Avrupalı müttefiklerin, Ankara ile ilişkilerinde değişime gitmesi, Eurofighter savaş uçaklarının satışının imzalanması, Gazze Ateşkesinde Türkiye’nin katkıları, her şeyden önemlisi, Trump-Erdoğan ilişkilerinde uygun atmosfer ve diyalogun devamı, Ankara-Washington ilişkilerinde, 2026 yılın daha verimli olabileceği ortak paydasını güçlendirmiştir. Yukarıdaki gerekçeler ışığından hareketle, ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye-İsrail ilişkileri ve F-35 satışı konusunda yaptığı değerlendirmede, ‘Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı çok iyi tanıyorum, kendisi benim çok iyi bir dostum. Ona saygı duyuyorum. Bibi de ona saygı duyuyor,’ demiştir. ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye’ye F-35 savaş uçaklarının satışını “ciddi şekilde değerlendirdiklerini” belirterek, “Onlar, bunu asla İsrail’e karşı kullanmayacak, söz veriyorum,” ifadesine yer vermiştir. [8] Trump, Netanyahu’dan övgü dolu sözlerle bahsederken, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı da hem Suriye’deki rejim değişikliği hem de İsrail-Filistin ateşkes sürecindeki rollerinden ötürü övdü. Trump İsrail ve Türkiye arasında olası bir çatışma sorulduğunda Erdoğan için “Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı çok iyi tanıyorum ve hepinizin bildiği gibi çok iyi bir dostum. Ona saygı duyuyorum ve Bibi (Netanyahu) da ona saygı duyuyor ve bir sorun yaşamayacaklar. Beni Erdoğan ve Türkiye ile başka kimsenin yapamayacağı işleri yaparken gördünüz. Sorun yaşamayacağız” dedi. “Suriye’nin çok kötü bir lideri olan (Beşar Esad’ı) ortadan kaldırmada büyük yardımda bulunan Cumhurbaşkanı Erdoğan’dı, bunu unutmayın. Bunun için hiçbir zaman övgü istemedi ama gerçekten övgüyü hak ediyor. Bibi de buna katılıyor,” demiştir. Gazze’nin yeniden inşasının da en kısa sürede başlayacağını belirten Trump, Gazze’deki Filistinlilerin başka bölgeye sevk edilmesine dair bir soruya ise “Onlara daha iyi bir yer gösterilse bence yarısından çoğu gider ama şimdi bunu konuşmak istemiyorum” yanıtını verdi.[9] ABD Başkanı Trump’ın Türkiye’ye F-35 satışı için verdiği mesaj Tel Aviv ve Atina’da alarm zillerini çaldırırken ‘iki gün’ detayı dikkat çekmiştir. İsrail basınından i24, “Önümüzdeki iki günde sürprizler olabilir: ABD, Türkiye’ye F-35 satışını düşünüyor” başlıklı haberinde Trump’ın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile iyi diyaloguna vurgu yapılarak “ABD Başkanı, Erdoğan’dan her fırsatta övgüyle bahsediyor. Türkiye’ye F-35 satışının ciddi bir şekilde değerlendirildiğini ifade eden Trump’ın yanında Netanyahu sessizliğini korudu, görünen o ki bu durumdan razı. İsrail’in kırmızı çizgilerinden biri olan Ankara’ya F-35 satışına dair iki gün içinde sürpriz kararlar alınabilir”denilmiştir. Trump, Ekim ayında varılan ateşkes anlaşmasının ikinci aşamasına geçilmesini istediğini belirterek, bu aşamanın Gazze’ye uluslararası barış gücü konuşlandırılmasını içerdiğini söyledi. Görüşme öncesinde Trump, Gazze’de Türk barış gücü konuşlandırılması ihtimalini Netanyahu ile ele alacağını ifade etti. Bu başlık, Trump’ın sık sık övgüyle bahsettiği Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ilişkileri dikkate alındığında önem kazanırken, İsrail–Türkiye ilişkilerinin daha temkinli bir zeminde ilerlemesi nedeniyle Tel Aviv açısından hassas bir konu olarak öne çıkıyor. [10]

Tel Aviv merkezli Calcalist ise “Trump, Türkiye’ye F-35 satışına yeniden yeşil ışık yaktı” ifadelerini kullanarak “Trump, Türkiye’nin F-35’lere sahip olması durumunda bunları İsrail’e karşı kullanmalarına izin vermeyeceklerinin sözünü verdi” demiştir. Ayrıca haberde “Türkiye’nin F-35 edinmesi İsrail’in bölgedeki hava üstünlüğü sarsacak ve tehdit unsuru oluşturacaktır. Washington’ın tüm bunları hesaba katması gerekir”denildi.Ynet ise “Trump bu hafta sürprizler olacağını duyurdu” başlıklı haberinde “ABD Başkanı, Türkiye’ye F-35 satışını tekrar gündeme getirdi ve değerlendirmenin ciddi bir şekilde sürdüğünü söyledi. Erdoğan ile yakın dostluklarının bu kararında etkisi şüphesiz büyük. Ayrıca Gazze’de Türk askeri sorusuna da ‘Bence iyi bir şey’ yanıtını verdi. Yani anlaşılan Trump, Gazze’de faaliyet gösterecek istikrar gücüne Türkiye’yi dahil etmeye kararlı” ifadesinde bulunmuştur. [11] Trump ayrıca İran ve Suriye başta olmak üzere bölgesel gelişmelerin de ele alınacağını dile getirdi.[12] Trump, haziran ayında İran’a düzenlenen büyük ABD saldırısının ardından Tahran yönetiminin balistik füze ve nükleer programlarını yeni sahalarda yeniden inşa ediyor olabileceğini öne sürdü. “Yok ettiğimiz tesisleri kullanmıyor olabilirler ama başka yerlerde inşa ediyor olabilirler. Nerede olduklarını ve ne yaptıklarını tam olarak biliyoruz” diyen Trump, gerekirse B-2 bombardıman uçaklarıyla yeni bir saldırıyı destekleyebileceklerini söylemiştir. [13]

ABD Başkanı Donald Trump, yaptığı açıklamada, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile Ukrayna’daki savaşı sona erdirmek için bir anlaşmaya “çok daha yaklaştıklarını, belki de çok yaklaştıklarını” söylerken, Donbas bölgesinin kaderinin çözülmemiş önemli bir sorun olmaya devam ettiğini de kabul etmiştir. Zelenski, Ukrayna için güvenlik garantileri konusunda anlaşmaya varılabileceğini düşünüyor. Donbas ve Rusya’nın ele geçirmeye çalıştığı diğer bölgelerin geleceği belirsizliğini korumaktadır. [14] Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Florida’da Donald Trump ile revize edilmiş barış planı hakkında görüşmeler sırasında, ABD’nin Ukrayna’ya 15 yıl boyunca güvenlik garantisi teklif ettiğini ileri sürmüştür. ABD Başkanı Donald Trump, bu konudaki anlaşmanın “yaklaşık %95” tamamlandığını söyledi, ancak Ukrayna lideri 50 yıla kadar garanti istediğini belirtmiştir. Zelenski, toprak sorunları ve Rusya’nın işgalindeki Zaporijya nükleer santralini son çözülmemiş meseleler olarak özetlemiştir, ancak Ukrayna’nın tartışmalı Donbas bölgesinin geleceği hakkında çok az şey dile getirmiştir. [15] Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, pazar günü Florida’da Başkan Trump ile yaptığı görüşmenin ardından ABD’den gelen “güçlü güvenlik garantilerini” övdü; liderler Ukrayna’daki savaşa son vermeyi amaçlıyor. Zelenski yaptığı açıklamada, kendisi ve Trump’ın 20 maddelik bir plan taslağı üzerinde %90 oranında anlaştıklarını ve her iki adamın da Donbas gibi bölgesel sorunları “çok zor bir soru” olarak nitelendirdiğini söyledi. Bu arada, Moskova bölgesel taleplerinden geri adım atmaya dair hiçbir işaret göstermedi. Trump’ın Mar-a-Lago malikanesindeki görüşme, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı görüşmenin ardından gerçekleşti. Trump, Putin’e verdiği mesajın “bir anlaşmaya varmamız gerektiği” olduğunu söyledi. Beyaz Saray’ın “olumlu bir görüşme” olarak nitelendirdiği görüşmenin ardından Trump, Putin ile tekrar konuştu. Trump, Putin’in barışa bağlı olduğunu ve “Rusya’nın Ukrayna’nın başarılı olmasını istediğini” iddia etti. Zelenski ise Rusya’nın bir gün önce Ukrayna’nın başkenti Kiev’e saldırmasının ardından, Rusya Devlet Başkanı’nın sözlerinin eylemleriyle örtüşmesi gerektiğini vurgulamıştır. [16] Sonraki adımlar: Herhangi bir anlaşma, bugün Trump ile telefon görüşmesi yapan ve bir görüşme daha yapması beklenen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in onayına ihtiyaç duyacaktır. Zelenski’ye göre, ABD ve Ukrayna ekipleri, barış planındaki kalan noktaları sonuçlandırmak için önümüzdeki hafta gibi erken bir tarihte tekrar bir araya gelebilirler. Büyük ABD diplomasisinin son hamlesi, Rusya’nın Kiev’e yılın en uzun süreli saldırısını başlatmasının hemen ardından geldi. Saldırıda en az iki kişi öldü, düzinelerce kişi yaralandı ve Ukrayna başkentinde dondurucu soğuklar nedeniyle birçok kişi evlerinde ısıtma olmadan kaldı.[17] Ancak, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna’yı konutuna saldırmakla suçlamıştır. Ukrayna ise bu iddiayı ret etmiştir. Kremlin, Ukrayna’yı 29 Aralık’ta Novgorod Oblastı’ndaki Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in konutunu hedef alan uzun menzilli insansız hava aracı saldırısı düzenlemekle suçlamıştır. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Ukrayna güçlerinin 28-29 Aralık gecesi Novgorod Oblastı’ndaki Putin’in konutuna (muhtemelen Novgorod Oblastı’ndaki Valdai’deki konut) uzun menzilli insansız hava aracı fırlattığını iddia etmiştir.[18] Bu suçlama, Ukrayna Devlet Başkanı VolodimirZelenski ile ABD Başkanı Donald Trump arasındaki barış görüşmelerini gölgede bırakmıştır. Görüşmelerde 20 maddelik bir barış planı ele alındı, ancak güvenlik garantileri ve Zaporijya nükleer santrali üzerindeki kontrol de dahil olmak üzere çözülmemiş sorunlar devam ediyor.[19] Rusya Dışişleri Bakanı, Ukrayna güçlerinin 29 Aralık’ta Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Novgorod kentindeki konutuna saldırı girişiminde bulunduğunu ve bunun Kremlin’in barış görüşmeleri konusundaki tutumunu yeniden değerlendirmesine yol açtığını söyledi. Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Kiev’in bölgedeki Putin’in konutunu hedef almak için 91 insansız hava aracı kullandığını söyledi. Yetkilinin açıklamasına göre tüm insansız hava araçları imha edildi. Putin’in o sırada binada olup olmadığı ise henüz netleşmedi. Lavrov, “Bu tür pervasız eylemler cevapsız kalmayacak,” diyerek söz konusu saldırının “devlet terörizmi” anlamına geldiğini belirtti. Rus silahlı kuvvetlerinin misilleme saldırıları için Ukrayna hedeflerinin çoktan belirlendiğini de sözlerine ekledi. Lavrov, söz konusu saldırının Ukrayna ile olası bir barış anlaşması görüşmeleri sırasında gerçekleştiğini ve Rusya’nın görüşmelerden çekilmeyeceğini, ancak Moskova’nın pozisyonunun gözden geçirileceğini belirtti. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, Lavrov’un iddialarının yalan olduğunu ve Moskova’nın Kiev’deki hükümet binalarına saldırmak için zemin hazırladığını söyledi. [20] Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski ise bu iddiayı, Kremlin’in Washington ile yürütülen diplomatik ilerlemeyi baltalama çabası olarak nitelendirmiştir. [21]

Kaynak: C4Defence