Öne Çıkan Başlıklar
- Azerbaycan, NATO ve KGAÖ üyesi olmadan, güvenliğini ikili ilişkilerle sağlıyor.
- Türkiye ile güçlü bir ilişki sürdürürken, İsrail, Pakistan ve ABD ile işlevsel bağlar geliştiriyor.
- Hedefleri arasında kaybettiği toprakları geri almak ve Hazar havzasını Avrupa’ya bağlamak var.
- Dış politikada bağımsızlık vurgusuyla, güçlü güvenlik ilişkilerini sürdürüyor.
- Hidrokarbonlardan uzaklaşarak, transit taşımacılık ve doğal gaz ihracatına yönelmeyi planlıyor.
Azerbaycan güvenlik dengesini ikili ilişkiler üzerine kuruyor. Azerbaycan, NATO ve KGAÖ üyesi olmadan, topraklarında yabancı üs bulundurmadan güvenliğini ikili ilişkiler üzerinden kuruyor. Türkiye ile Şuşa Beyannamesi’ne dayanan ilişkisini sürdürürken İsrail, Pakistan ve ABD ile işlevsel ilişkiler geliştiriyor; Rusya ve İran ile ise gerilimlere rağmen çalışma ilişkisini koruyor.
Azerbaycan Cumhuriyeti, Hazar Denizi kıyısında yer alan bir Güney Kafkasya ülkesidir. Rusya, Gürcistan, Ermenistan ve İran ile kara sınırını paylaşan ülke; Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti üzerinden Türkiye ile kısa bir sınıra sahiptir. Nahçıvan, Ermenistan’ın Sünik bölgesi tarafından ana topraklardan ayrılmıştır. Azerbaycan hanlıkları, Gülistan (1813) ve Türkmençay (1828) Antlaşmaları ile Rus İmparatorluğu’na dahil edilmiştir. İslam dünyasının ilk parlamenter cumhuriyeti olan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti (1918-1920), Kızıl Ordu işgali ile sona ermiş ve yerini Azerbaycan SSCB’ye (1920-1991) bırakmıştır. Bağımsızlık 18 Ekim 1991’de yeniden tesis edilmiş ve aynı yılın Aralık ayında yapılan referandumla teyit edilmiştir.
Bağımsızlığın ilk yıllarında Birinci Karabağ Savaşı’nda yenilgi alınmış ve 1993’te Haydar Aliyev’in iktidara dönüşüne kadar iki kez zor kullanılarak hükümet değişikliği yaşanmıştır. 1995 Anayasası ile başkanlık sistemi kurulmuş; 2009’da yapılan referandumla görev süresi sınırlaması kaldırılmış, 2016’da ise görev süresi yedi yıla çıkarılmıştır. İlham Aliyev 2003’te babasının yerine geçmiş ve Şubat 2024’te yapılan erken seçimde yeniden seçilmiştir. Yasama organı, tek dereceli seçim çevrelerinden seçilen 125 üyeli tek meclisli Milli Meclis’tir. Kabineyi cumhurbaşkanı atamakta, Milli Meclis yalnızca başbakanı onaylamaktadır. Ülke idari olarak 66 rayon, cumhuriyet statüsündeki 11 şehir ve Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’nden oluşmaktadır.
Azerbaycan uluslararası arenada, Rus altyapısının dışında Avrupa’ya hizmet eden bir hidrokarbon ihracatçısı ve enerji transit ülkesi olmasıyla ve 1990’larda kaybettiği toprakları geri almasıyla bilinmektedir. Ermenistan ile varılacak nihai düzenleme henüz tamamlanmamıştır: anlaşma metni Ağustos 2025’te Washington’da paraflanmış ancak taraflarca imzalanmamıştır. Bakü, imza için Ermenistan anayasasının değiştirilmesini şart koşmakta, söz konusu değişikliğin gerektirdiği referandumun ise 2027’den önce yapılması beklenmemektedir.

Azerbaycan Güvenlik ve Stratejik Hedefler
Azerbaycan’ın stratejik hedefleri iki temele dayanmaktadır. Hazar havzasını Rusya ve İran’dan geçmeden Avrupa’ya bağlayan tek kara koridoru olmak ve kaybettiği toprakları geri almaktır. Bu alanda belirleyici belge, Şubat 2021’de cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle onaylanan ve 2022-2026 Sosyo-Ekonomik Kalkınma Stratejisi aracılığıyla hayata geçirilen “Azerbaycan 2030: Sosyo-Ekonomik Kalkınmaya İlişkin Ulusal Öncelikler” belgesidir. Belgede beş ulusal öncelik belirlenmiştir, istikrarlı biçimde büyüyen rekabetçi bir ekonomiye sahip olmak, sosyal adalete dayalı dinamik ve kapsayıcı bir toplum oluşturmak, rekabetçi insan sermayesi ve modern yenilikçilik alanlar yaratmak, işgalden kurtarılan topraklara tekrar halkın yerleştirilmesi ve temiz çevre ve “yeşil büyüme” ülkesi olabilmektir.
Dış politikada hedef, yönetilen bağımsızlıktır. Azerbaycan bağlayıcı ittifak taahhütlerinden kaçınmakta; 2021 tarihli Şuşa Beyannamesi ile resmileştirilen derin güvenlik ilişkisini korurken Türkiye ile stratejik iş birliğini sürdürmekte, İsrail ile önemli bir silah tedarik ilişkisi yürütmekte, Rusya ve İran ile ise herhangi bir bloğa dahil olmaksızın çalışma ilişkisi sürdürmektedir.
Ekonomik hedef ise hâlihazırda devletin başlıca gelir kaynağı olan hidrokarbonlardan uzaklaşarak transit taşımacılık, Avrupa’ya doğal gaz ihracatı ve yeşil elektrik alanlarına yönelmektir. Bu kapsamdaki başlıca altyapı projeleri Orta Koridor ve Nahçıvan bağlantısıdır.
Bölgesel Hedefler

Güney Kafkasya, Hazar ile Karadeniz arasındaki dar kara köprüsü ve Orta Asya ile Avrupa arasında hem Rus hem İran topraklarından kaçınan tek doğu-batı güzergâhıdır. Azerbaycan’ın bölge politikası bu işlevi tekelinde tutma esasına dayanmaktadır: Bakü-Tiflis-Ceyhan ve Bakü-Tiflis-Erzurum boru hatları, TANAP ve TAP üzerinden Güney Gaz Koridoru ile Bakü-Tiflis-Kars demiryolu, tasarım gereği Azerbaycan ve Gürcistan toprakları üzerinden geçmekte ve Ermenistan’ı dışarıda bırakmaktadır. Transit taşımacılık hem bir gelir kaynağı hem de Avrupa’nın arz çeşitlendirmesi üzerinde siyasi nüfuz aracıdır.
Kurumsal açıdan Azerbaycan bağlayıcı güvenlik örgütlerinden uzak durmaktadır. NATO ve Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü (KGAÖ) üyesi değildir. Üyelikleri daha gevşek nitelikli Türk Devletleri Teşkilatı, İslam İşbirliği Teşkilatı, GUAM ve 2019-2023 döneminde dönem başkanlığını yürüttüğü Bağlantısızlar Hareketi gibi yapılanmalarla sınırlıdır. Bu tercih, Rusya, Türkiye ve Batı arasında tercih yapmayı reddeden tutumla tutarlıdır. En kritik ikili ilişki, 2021 tarihli Şuşa Beyannamesi ile resmileştirilen Türkiye ile olan ilişkidir. Beyanname, taraflardan birine yönelik saldırı hâlinde karşılıklı yardımı taahhüt etmekte, müşterek savunma sanayi üretimini ve silahlı kuvvetlerin Türk modeline göre yeniden yapılandırılmasını öngörmektedir. İkinci dayanak Gürcistan ile ilişkilerdir. Zira batıya yönelen her güzergâh Gürcistan transitine bağımlıdır.

Çözüme kavuşturulamamış bölgesel hedef ise Nahçıvan bağlantısıdır. Bakü, Nahçıvan’ı ve dolayısıyla Türkiye’yi ana topraklara bağlamak üzere Ermenistan’ın Sünik bölgesinden geçen bir güzergâh talep etmektedir. Ağustos 2025 tarihli Washington çerçevesi, Ermenistan egemenliği altında kalacak ve ABD bağlantılı işletme haklarını içerecek şekilde “Uluslararası Barış ve Refah için Trump Güzergâhı” adıyla böyle bir hat öngörmektedir. İran, Ermenistan ile doğrudan sınırını kesecek her düzenlemeye istikrarlı biçimde itiraz etmekte, Rusya’nın 2020 ateşkes hükümleri kapsamındaki garantörlük rolü ise resmen sona erdirilmiş değildir. Barış anlaşması imzalanana kadar koridor, işleyen bir gerçeklikten ziyade beyan edilmiş bir hedef olarak kalmaktadır.
📌 Bu Makalenin Dergide Yer Alan Devam Bölümleri:
- Askeri Hedefler ve Savunma Sanayii: 2026 savunma bütçesi, konsolidasyon dönemine geçiş ve Azerbaycan Savunma Sanayii AŞ’nin ihracat hedefleri.
- Tehdit Algısı: Ermenistan sınır gerginliği, İran ile Mart 2026’da yaşanan İHA krizi ve Rusya ile “hamilikten risk kaynağına” dönüşen ilişki.
- Askeri Coğrafya: Kür-Aras ovasının kırılganlığı, Mingeçevir barajının stratejik riski ve Büyük Kafkas sıradağlarının savunma avantajı.
- İttifak İlişkileri ve Askeri Doktrin: Türkiye, İsrail ve Pakistan ile “üç kardeş” hizalanması; Rusya ve ABD ile dengeli ilişki stratejisi.
Kaynak: C4Defence




































