“Türkiye bir NATO üyesi. Bazıları Türkiye’yi öyle görmüyor ama aslında öyle. O, NATO’nun güçlü bir üyesi. Evet, muhtemelen onu ( T.C Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı) çok mutlu edecek bir şey yapacağım.”
ABD Başkanı Donald Trump
ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Kongre’deki bazı üyelerin itirazlarına rağmen Türkiye’ye değeri 700 milyon doları aşan onlarca savaş uçağı motorunun satışına ilişkin resmi bildirimini Kongre’ye iletti.[1] Trump yönetiminin Türkiye’nin yerli KAAN savaş uçağı programı için General Electric’in 700 milyon ABD dolarının üzerinde değerindeki F110 turbofan motorlarının satışını ilerletme kararı, 2026 yılının stratejik açıdan en önemli NATO havacılık gelişmelerinden biri olarak hızla öne çıkmakta olup aynı zamanda Washington ve Ankara arasında hesaplı bir jeopolitik yeniden yapılanmaya işaret etmektedir. Önerilen ve onlarca GE F110-GE-129 veya F110-GE-129E motorunu içeren paket, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) tarafından geliştirilen KAAN beşinci nesil savaş uçağı programının erken seri üretim yolunu doğrudan destekleyecektir. Kararın zamanlaması, Beyaz Saray’ın Türkiye’yi artık izole edilmesi gereken bir yaptırım sorunu olarak değil, Karadeniz, Doğu Akdeniz, Orta Doğu ve Hint-Pasifik bölgelerinde yoğunlaşan rekabet ortamında dengeli bir yeniden ilişki kurmayı gerektiren stratejik açıdan vazgeçilmez bir NATO gücü olarak gördüğünü gösteriyor.[2] Bu adım, önümüzdeki ay Ankara’da yapılacak kritik NATO zirvesi öncesinde ve Trump’ın önemli bir müttefik olarak gördüğü Türkiye Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan için önemli bir jest niteliğinde.[3]
NATO Zirvesi Öncesi Ankara -Washington Yakınlaşması
ABD Başkanı Donald Trump, savunma sanayisinde geniş yankı uyandıran bu hamlenin hemen öncesinde, Oval Ofis’te basın mensuplarının sorularını yanıtladı. Gazetecilerin, Türkiye’ye jet motoru tedariki ile askeri uçak programlarına yönelik soruları üzerine konuşan Trump, Ankara ile yürütülen müzakerelerde olumlu bir yaklaşım sergileyeceğinin sinyallerini verdi. Türkiye’nin özellikle savunma sanayisi anlamında çok önemli bir yere sahip olduğunu vurgulayan Trump, “Türkiye’nin devasa bir savunma sanayi tabanı var. ABD de dahil NATO ittifakının her yerinde faaliyet gösteren 3 bin şirketi var. O kadar güçlü ki, insanlar Türkiye’nin askeri açıdan ne kadar büyük olduğunu bilmiyorlar. Erdoğan sayesinde (Türkiye’nin) çok güçlü bir ordusu var.” değerlendirmesini yaptı. NATO Zirvesi’ne Erdoğan için gittiğini vurgulayan ABD Başkanı, “Erdoğan gel dedi, gidiyorum” şeklinde konuştu. [4] Trump, Erdoğan’ın son bölgesel çatışmalar sırasında tarafsız kalma kararını vurguladı. Türk liderin İran’la olası bir savaşa girmek için en güçlü adaylardan biri olduğunu belirtti. Trump’a göre Erdoğan, doğrudan kendisinin isteği üzerine çatışmanın dışında kaldı. ABD Başkanı, Erdoğan’ın tutumunun kısmen İsrail’e yönelik eleştirel tavrından etkilendiğini de sözlerine ekledi. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, görüşmeler sırasında Türkiye’nin stratejik önemini vurguladı.[5]
Başkan Donald Trump’ın yönetimi, Türkiye’ye 700 milyon dolardan fazla değerde onlarca jet motoru satma niyetini resmen Kongre’ye bildirdi. Amerika Birleşik Devletleri yönetimi, Türkiye Cumhuriyeti ile yürütülen savunma sanayisi iş birliği kapsamında kritik bir adıma imza attı. Trump yönetimi, Türk Hava Kuvvetleri’nin operasyonel kabiliyetini doğrudan etkileyecek olan ve piyasa değeri 700 milyon doları aşan jet motorlarının satışına ilişkin resmi bildirimini Kongreye iletti. Yasal onay mekanizmalarının başlatılması anlamına gelen bu hamle, iki ülke arasındaki askeri ilişkilerde yeni bir döneme işaret ediyor. Tedarik süreci, Türkiye’nin milli muharip uçağı KAAN için General Electric firmasından tedarik edilecek motorları hedefliyor. General Electric firması tarafından üretilen motorlar, Türkiye’nin savunma alanında daha fazla kendine yetebilme çabaları kapsamında 2016’da başlatılan büyük bir proje olan ilk yerli savaş uçağı KAAN’a güç verecek. Ankara’nın askeri alanda dış kaynaklara olan ihtiyaçlarını asgariye indirme vizyonunun merkezinde yer alan KAAN, ülkenin en kritik savunma yatırımları arasında gösteriliyor. Yaklaşık 700 milyon doları aşkın bir bütçeye sahip olan bu anlaşma kapsamında alınacak motorlar, Türkiye’nin ilk yerli savaş uçağının operasyonel gücünü oluşturacak.[6]
Türkiye’nin 2019’da Rus hava savunma sistemlerini satın alması, Amerika Birleşik Devletleri ile ilişkileri bozdu ve Ankara’ya yönelik Kongre desteğini engelledi. Buna karşılık Washington, yaptırımlar uyguladı ve Türkiye’yi F-35 savaş uçağı programından çıkardı. Kongre ayrıca, Ankara S-400 sistemlerine sahip olduğu sürece Türkiye’ye F-35 satışını yasaklayan bir yasa çıkardı ve Rus sistemlerinin ABD yapımı savaş uçakları için güvenlik riski oluşturduğunu belirtti. O zamandan beri, Türkiye’nin Trump döneminde Washington ile daha sıcak ilişkiler kurmasına rağmen, bu durum iki ülke arasında önemli bir gerilim noktası olmaya devam etti.[7] Trump ve Erdoğan’ın çevresindeki ekipler, iki liderin bir araya gelmesinin beklendiği Ankara’daki NATO zirvesinden önce, ideal olarak hızlı bir çözüm arıyorlar.[8]
Kaan Savaş Uçağı ve F-35 Krizinin Aşılmasında S-400 Füzesi Faktörü ve Gelişmelerin Arka Planı
Türkiye, beşinci nesil savaş uçağı KAAN’ı kendi bünyesinde üretmişti. Ancak Türkiye’nin ciddi bir savunma gücü olarak ortaya çıkışını müjdelemesi beklenen uçak, o an için, özellikle ABD Kongresi’nin bürokratik mekanizmalarında sıkışıp kalan ihracat lisansları nedeniyle yerde kalmıştı. DİB Hakan Fidan, “KAAN’ın motorları Kongre’de bekliyor,” demiştir. “Bu lisanslar çıkana kadar üretime başlanamaz. “Fidan’ın sözleri bir uyarıydı. 2026 yılının başlarında, jeopolitik hava, Kongre’nin tereddüdünün giderek daha maliyetli görünmesine yol açacak şekilde değişmişti. NATO zirvesi Türkiye’de yapılacaktı.
Rusya’nın NATO’nun doğu kanadına yönelik baskısı azalmamıştı. Kararsız üyelerin hangi yöne eğilim gösterdiği sorusu artık teorik olmaktan çıkmıştı. Washington, önceki on yıl boyunca, müttefiklerinin birbiri ardına sessizce önlem almaya başlamasını izlemişti. Her bir vakanın kendine özgü bir açıklaması vardı. Ancak genel tabloyu açıklamak daha zordu. Bu da bizi Washington’da işlerin nasıl yürüdüğüne getiriyor, çünkü “Kongre itirazları” ifadesi, gerçekliğin gerektirdiğinden daha dramatik bir tabloyu çağrıştırıyor. Silah İhracat Kontrol Yasası uyarınca, yürütme organı büyük yabancı askeri satışlardan önce Kongre’yi bilgilendirir. Trump yönetimi bunu zaten yaptı. 15 günlük süreç başladı. Kongre itiraz edebilir. Bireysel üyeler protesto edebilir, basın toplantıları düzenleyebilir ve mektuplar yazabilir. Haziran 2026’da, Türkiye için onaylanan 80’den fazla GE F110 motoru için resmi bildirim Kongre’ye gönderildi.
Bu duyuru, NATO zirvesinden günler önce yapıldı ve kamuoyuna ittifak dayanışmasının bir göstergesi olarak sunuldu. Özel olarak bakıldığında, bu bir hesaplamaydı: Pekin’e kaptırılacak nüfuz ve kendi yolunu bulmaya bırakılan bir müttefik nedeniyle devam eden tereddüdün maliyeti, iç siyasi rahatsızlıktan daha ağır basıyordu. Ancak bu, Türkiye’nin en çok açılmasını istediği kapıyı açmıyor. F-35 hâlâ ulaşılamaz durumda ve geri dönüş yolu, asıl sınır dışı etme kararını tetikleyen, Türk topraklarında bulunan Rus hava savunma sistemi S-400’den geçiyor. Ankara’nın, sistemi satın aldığını ve meselenin kapanmış sayılması gerektiğini, motor anlaşması gibi iyi niyet jestlerinin NATO ile uyumunu gösterdiğini savunması, Washington’ın S-400’ün NATO varlıklarının yakınındaki varlığının, hiçbir diplomatik yakınlığın tamamen çözemeyeceği devam eden bir istihbarat riski oluşturduğu yönündeki görüşüyle aynı değildir. Trump yönetimi, seleflerine kıyasla burada daha yaratıcı çözümlere açık olduğunu gösterdi. Önceki yönetimler döneminde sessiz kalan seviyelerde, şu anda sessiz görüşmeler gerçekleşiyor. Trump’ın kendisi de ilişkinin yürümesini istediğini, Türkiye’yi dış politika çevrelerinden farklı gördüğünü ve başkalarının reddettiği düzenlemeleri değerlendirmeye hazır olduğunu açıkça belirtti. Bu isteğin gerçek bir çözüme, depolama anlaşmasına, hizmet dışı bırakma anlaşmasına veya her iki tarafın da zafer ilan etmesine olanak tanıyan teknik bir çerçeveye dönüşüp dönüşmeyeceği gerçekten belirsizliğini koruyor. Konuya yakın birçok kaynağa göre, ortak denetim altında pasif bir müttefik aracılığıyla kurulabilecek bir depolama düzenlemesinin önündeki en büyük engel Rusya’dır. Bu aşamada Türkiye, en azından henüz, Rusya ile böyle bir gerilim kaynağının gündeminde olmasını istemiyor. [9]
F-35 Satışındaki Kongre ve Hukuki Bariyerin Aşılması
🔍 İlgili Haber: Erdoğan: F-35 Programına Yeniden Dahil Edilmek Gereklidir
Öte yandan, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Türkiye’nin F-35 savaş uçaklarına yeniden dahil edilmesine yönelik olası adımların ABD yönetimi tarafından kapsamlı şekilde değerlendirildiğini belirtti. Vance, sürecin Amerikan yasaları ve ilgili güvenlik kriterleri çerçevesinde yürütüldüğünü ifade ederken, nihai karar mekanizmasının çok katmanlı bir inceleme gerektirdiğini vurguladı. Son raporlar, Ankara’nın F-35 satın almasını engelleyen Rus sistemine hâlâ sahip olduğunu gösteriyor; bu arada Beyaz Saray da Türkiye’ye 700 milyon dolarlık jet motoru satışını ilerletiyor.[10]Vance’ın açıklamaları, Trump’ın Türkiye ile savunma iş birliğine dair son dönemde verdiği olumlu mesajlarla birlikte değerlendirilirken, Washington’da Ankara ile ilişkilerde yeni bir sayfa açılabileceği ihtimalini yeniden gündeme taşıdı. Fransız basını, gelişmeler hakkındaki değerlendirmesinde, “NATO Zirvesi’nde Erdoğan ile Trump arasındaki görüşme oldukça kritik. Türkiye’nin F-35 yolunda önünün açılması bekleniyor. Tarih belli, Temmuz ayı içerisinde programa dönüşleri olacaktır” görüşünü ileri sürmüştür. Bununla birlikte, Trump’ın siyasi desteğinin süreci hızlandırabileceği ancak Kongre onayı ve çeşitli teknik güvenlik sertifikasyonlarının tamamlanmasının zorunlu olduğu hatırlatıldı. Bu nedenle olası bir geri dönüş senaryosunun kısa vadede değil, aşamalı bir süreçte şekillenebileceği değerlendirildi. Öte yandan diplomatik kaynaklar, Türkiye’nin F-35 programına dönüş ihtimalinin yalnızca askeri değil, aynı zamanda NATO içi dengeler ve ABD’nin bölgesel stratejisi açısından da kritik bir başlık olduğuna dikkat çekiyor.[11] ABD yasaları, Türkiye’nin F-35 programına yeniden katılmak istemesi durumunda S-400 sistemini işletmesine veya bulundurmasına izin vermiyor. Ancak ABD’nin Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack, Aralık ayında Trump ve Erdoğan arasındaki sıcak ilişkinin iki tarafın “bu konuda neredeyse on yıldır yaptığımız en verimli görüşmeleri” gerçekleştirmesine yardımcı olduğunu söylemişti.
KAAN, Türkiye’nin savunma sanayiinde dışa bağımlılığı azaltma hedefi kapsamında 2016’da başlatılan en önemli projelerden biri olarak görülüyor. Türkiye, bu uçakla uzun vadede hava kuvvetlerinin savaş uçağı ihtiyacının bir bölümünü yerli imkanlarla karşılamayı hedefliyor. Ancak KAAN projesinde motor konusu kritik başlıklardan biri olmayı sürdürüyor. Türkiye nihai aşamada yerli motor geliştirmeyi hedeflese de ilk üretim ve test süreçlerinde ABD üretimi General Electric motorlarına ihtiyaç duyuluyor.[12]Trump yönetimi ilk olarak 24 Haziran Türkiye’nin 2019’da satın aldığı S 400 Rus savunma sistemleri nedeniyle bazı Kongre üyelerinden gelen itirazlara rağmen satış sürecini ilerletmeyi planladığını duyurmuştu. ABD Dışişleri Bakanlığı, Kongre’ye gönderilen bildiriminde, “ABD hükümeti siyasi, askeri, ekonomik, insan hakları ve silahların kontrolü ile ilgili hususları göz önünde bulundurarak bu ürünlerin ihracatına izin vermeye hazır” ifadesini kullandı. Kongre, satışı engellemek isterse, ortak tasarıyı sunmak için 15 günlük bir süreye sahip.
Türkiye’nin 2019’da Rus hava savunma sistemlerini satın alması, ABD müttefiki olan Türkiye’ye yönelik Kongre desteğini sekteye uğrattı; ancak milletvekilleri nihayetinde 2024’te F-16 savaş uçaklarının satışını onayladı. Bu düşüncelerin bir kısmı hala devam ediyor. ABD’li bir yetkilinin de aralarında bulunduğu iki kaynağa göre, Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi’nin en kıdemli Demokrat üyesi New Yorklu Temsilci Gregory Meeks, gayri resmi bir inceleme sürecinde itirazlarını dile getirmiş ve pakete onay vermemiştir.[13] Böyle bir tasarının her iki kanattan da geçmesi gerekiyor. New Hampshire Temsilcisi Chris Pappas, sosyal medya paylaşımında, “ABD yasalarını ihlal etmeye ve güvenilir, demokratik müttefiklerimizi tehdit etmeye devam ederken Erdoğan’ın hükümetini ödüllendiremeyiz” dedi ve “Türkiye’ye kesinlikle F-35 yok” diye de ekledi.[14] Kongre, satışı engellemek istiyorsa, 15 gün içinde ortak bir karşıt görüş bildiren karar tasarısı sunmak zorunda. Bu tür bir karar tasarısının her iki meclisten de geçmesi gerekecek ve Trump tarafından veto edilebilir.[15] Kaynaklara göre, itirazına rağmen satışın gerçekleşmesine ilişkin kararın önümüzdeki günlerde kesinleşmesi ve ardından Dışişleri Bakanlığı’ndan Kongre’ye resmi bir bildirim yapılması bekleniyor. Kongre inceleme süreci, yasa koyucuların büyük satışlar konusunda görüş bildirmelerine olanak sağlamak üzere tasarlanmıştır, ancak bir ABD yönetimi satışı gerçekleştirmek isterse itirazlar bağlayıcı değildir. Trump yönetimi, çeşitli silah satışlarına ilişkin Kongre’nin koyduğu kısıtlamaları ya hiçe saydı ya da hiçe saymakla tehdit etti. Dışişleri Bakanlığı yetkilisi, “Genel politikamız gereği, devam eden silah transferleri hakkında yorum yapmıyoruz. Kongre ile resmi yazışmalar resmi kanallar aracılığıyla yürütülmektedir” dedi.[16]
Sonuç ve Olası Gelişmeler
- Bu kısa analizin temel ana fikri olarak belirtmek gerekir ki, ABD Başkanı Trump’ın oval ofisteki tarihi açıklaması, kritik bir zamanlama diliminde, stratejik sonuçları önceden planlı, 5-7 Temmuz tarihlerinde icra edilecek NATO zirvesi öncesinde Ankara’ya verilen güçlü bir desteğin kuverden fiile çıkmasıdır.
- Trump’ın bu açıklaması, ‘’Yeniden Güçlü NATO’’nun inşa edilmesi ve Atlantik İttifakı’nın masaya yatırılacağı Ankara NATO Zirvesi Yeniden Güçlü-ABD ilişkilerinde uzun süredir yaşanan güven eksikliğinin giderilerek, yeni paradigma değişikliğinin iki tarafın hayati çıkarları doğrultusunda, gelecek 20 yıl içinde çıkacak stratejik meydan okumalara NATO’nun ikinci Büyük Ordusu Türk Silahlı Kuvvetleri’nin güçlendirilmesi için önemli bir fırsattır. Kaldı ki, NATO Genel Sekreteri Rutte’nin belirttiği üzere, Türk Savunma Sanayii, Avrupa ve NATO ordularının modernizasyonu ve ortak üretimi için güçlü ve çevik bir potansiyele, yetişmiş insan gücü, tecrübe ve Pazar payına sahiptir. İspanya Hürjet, İtalyaTB-3 satışları, Çek Cumhuriyeti balistik füze üretimi, Romanya, Portekiz’e savaş gemisi satışları masadaki somut örneklerdir.
- NATO, yeni çabuk karar alma, hızlı askeri reaksiyon, yeni taktik nükleer silahların konuşlanması, yeni karargâh ve askeri üs yapılanmaları gibi hayati kararlar alırken, İncirlik Hava Üssündeki nükleer silahların modernizasyonu için, Türk Hava Kuvvetleri2nin F-35 uçaklarının süratle teslimatı, NATO Hava savunmasını güçlendirecektir.
- Diğer bir hayati nokta ise ABD uçak sanayiinin, Çin ve Rusya’nın yanı sıra, Japonya, Almanya, Fransa, İsveç, Brezilya gibi havacılıktaki yeni aktörlerin artan uluslararası rekabet baskısı karşısında Türkiye pazarına uçak motorları satışı fevkalade önemli bir fırsattır. Diğer yandan, Türkiye’nin İspanya ortaklığını ilerlettiği HÜRJET savaş uçakları motorları, F-16 Block- 70 tedariki ve yedek parça satışları, F-35 projesinde ortak üretime tekrar katılım, her iki Müttefik ülkenin hayati çıkarlarına uygun olup, ‘’Kazan- Kazan ‘’ ilkesi ile yeni pencerelerin somut örneklerini teşkil edebilecektir.
- Türkiye, Ağustos ayında uçması beklenen prototip KAAN Savaş uçakları için 10 adet GE-F110 motoruna sahiptir. Gelecek 80 motor, 2020 yılında 20 adet uçağın Türk Hava Kuvvetlerine teslimatını hızlandıracak önemli gelişmedir. Kanaatimizce, Kritik Eşik aşılmıştır.
- Belirtmek gerekir ki, hızla değişen uluslararası jeopolitik ve jeoekonomik konjonktür, ABD’nin Çin ile kaçınılmaz rekabetindeki kırılmalar, devam eden Ukrayna, Gazze, Lübnan, İran Savaşlarının yayılma riski, kritik hammadde tedariki ve dünya deniz ticaretini tehdit eden Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, İran’ın nükleer silahlarının önlenmesi, Karadeniz-Akdeniz-Körfez bölgesinde ateşkes ve sürdürülebilir barışın tesisinde ABD siyasal ve askeri eliti, NATO üyesi Türkiye’nin etkin diplomatik ve askeri gücünü dikkate almaktadır.
- Türkiye, 2019’da Rus yapımı S-400 savunma sistemlerini satın aldıktan sonra F-35 programından hukuka aykırı olarak projeden çıkarılmıştır. Birçok Demokrat milletvekili motor satışına karşı çıktı ve Türkiye’ye herhangi bir F-35 satışına karşı uyarıda bulunmaktadır. Ana gündemdeki 80 adet F100 GE jet motorlarının satışı için Kongrenin, satışı engellemek için ortak bir ret kararı sunmak üzere 15 günlük sürede tıkanıklık olmayacağı kanaatindeyim.
Yeniden Güçlü NATO ve Atlantik İttifakı’nın masaya yatırılacağı Ankara NATO Zirvesi öncesinde, Türkiye’nin NATO ve bölge güvenliğindeki rolünün artacağı, Rusya ile savaş değil, kabul edilebilir bir ateşkes ile Avrupa’nın olası bir nükleer savaşa sürüklenmesinin önlenmesinde tarihi kararlar alınacağı varsayılmaktadır.
🔍 İlginizi Çekebilir
KAYNAKÇA
[1] https://www.cumhuriyet.com.tr/dunya/turkiye-ye-700-milyon-dolarlik-savas-ucagi-motoru-satisi-abd-kongresi-ne-sunuldu-2515610
[2] https://defencesecurityasia.com/en/trump-ge-f110-engine-sale-turkiye-kaan-nato-airpower-reset/#google_vignette
[3] https://www.jpost.com/international/article-900576
[4] https://www.milliyet.com.tr/gundem/son-dakika-trump-turkiyeye-jet-motoru-satisini-kongreye-bildirdi-7612383
[5] https://clashreport.com/world/articles/trump-on-f-35-sales-to-turkiye-i-will-make-erdogan-very-happy-KAwsupizwb3ui
[6] https://tr.investing.com/news/world-news/trump-yonetimi-turkiyeye-700-milyon-dolar-asan-jet-motoru-sats-plann-kongreye-sundu-3957268
[7] https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-notifies-congress-turkey-engine-sale-2026-06-25/
[8] https://www.ekathimerini.com/politics/foreign-policy/1307783/trump-signals-openness-on-turkey/
[9] https://www.turkiyetoday.com/opinion/us-preferred-not-to-force-turkiyes-hand-with-new-jet-engine-sale-to-turkiye-3222707?s=9
[10] https://jewishinsider.com/2026/06/turkey-trump-administration-vance-f-35-fighter-jets-sale/
[11] https://www.milliyet.com.tr/dunya/son-dakika-fransiz-basinindan-carpici-f-35-iddiasi-turkiyenin-donusu-icin-tarih-belli-7612738
[12] https://www.ntv.com.tr/turkiye/reuters-trump-yonetimi-turkiyeye-jet-motoru-satisina-hazirlaniyor-1730001
[13] https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/06/24/exclusive-us-to-move-forward-with-turkey-jet-engine-sales-ahead-of-nato-summit-sources-say
[14] https://www.bbc.com/turkce/articles/cpd323jyx20o
[15] https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-notifies-congress-turkey-engine-sale-2026-06-25/
[16]https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/06/24/exclusive-us-to-move-forward-with-turkey-jet-engine-sales-ahead-of-nato-summit-sources-say
