“Grönland’a Rusya veya Çin’in gitmesini istemiyoruz. Eğer Grönland’ı biz ele geçirmezsek Rusya veya Çin komşunuz olacak. Bu, olmayacak.” “Çin veya Rusya’nın Grönland’ı işgal etmesine izin veremeyiz. Çin veya Rusya’nın Venezuela’yı işgal etmesine de izin veremeyiz. Eğer bu yaptığımız şeyi yapmasaydık, Çin veya Rusya Venezuela’da olurdu.”
ABD Başkanı Donald Trump [1]
Uluslararası sistem, İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki tarihi değişim gibi, 2026 yılında küresel jeopolitikte oldukça önemli bir dönüm noktası ve kırılma ile karşı karşıyadır. Washington Venezuela’dan Grönland’a kadar, müttefiklerini yönetilmesi gereken birer toprak parçası gibi görüyor ve AB’yi ilkelerine bağlı kalıp kalmayacağına veya ABD’nin güç politikalarının etkisi altına girip girmeyeceğine karar vermeye zorluyor.[2] Yeni Trump yönetiminin 2025’te göreve gelmesiyle çalkantılı bir başlangıç yapan NATO, 2026’ya varoluşunun en kötü krizi olabilecek bir durumla girmektedir. Gerçekten, Beyaz Saray’ın ABD’nin Grönland’ı ele geçirmek için “çeşitli seçenekleri” değerlendirdiğini ve bunu yapmak için ABD ordusunu kullanmanın “her zaman bir seçenek” olduğunu belirtmesi, tüm dünyada merak ve endişe konusu olmaktadır. [3]Trump’ın Grönland ilgisinin arkasında hangi jeopolitik ve askeri planlar saklı? Trump, Amerika’nın Grönland’a sahip olmasının “özgür dünyayı savunmak” için gerekli olduğunu ileri sürmüştür. [4] Hem Rusya hem de Çin’in son yıllarda Arktik’teki askeri faaliyetlerini artırdığı doğrudur. Ve eğer Rusya ABD’ye füze fırlatırsa, bu füzeler muhtemelen Grönland üzerinden uçacaktır. Bu durum, bölgeyi daha büyük bir ABD varlığı için kullanışlı bir üs ve Trump yönetiminin önceliği olan ‘ Altın Kubbe’ füze savunma sisteminin bir parçası olarak ABD füze önleyicilerinin yerleştirilebileceği stratejik bir konum haline getirebilir. ABD’nin zaten orada, 1943’ten beri faaliyette olan bir ABD Uzay Kuvvetleri tesisi olan Pituffik Uzay Üssü’nde varlığı bulunmaktadır. [5] Beyaz Saray tarafından yalnızca bir ay önce yayınlanan yeni ABD Ulusal Güvenlik Stratejisi ile, Amerika’nın Batı Yarımküre’ye öncelik verme vizyonunun neye benzediğini şimdiden görüyoruz. Amerika’nın Cü Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’yu ele geçirmesinin ardından, dünya şimdi ABD’nin hedefine ulaşmak için ne kadar ileri gidebileceğini sorguluyor. Küba ile ilgili niyetleri neler ve Grönland meselesinde NATO müttefiklerini ne kadar zorlamaya hazır? [6]
Belki de en şok edici olanı ise Trump’ın, zengin mineral kaynakları nedeniyle Grönland’ı satın alma veya askeri güç kullanarak ele geçirme arzusunu yinelemesidir. Satın alma seçeneği de vahimdir: XXI. yüzyılda hiçbir ülkenin insanları satılık olmamalıdır. Dahası, Grönlandlıların %85’i Amerika Birleşik Devletleri’nin bir parçası olmaya karşı çıkarken, sadece %6’sı bu fikri destekliyor. Grönland’a ve Batı yarımküredeki diğer ülkelere yönelik tehditler, Trump yönetiminin ” Donroe Doktrini “nin pratikteki halidir: Trump yönetimi, Batı yarımkürede normlar veya kurumlar tarafından kısıtlanmadan istediğini yapabileceğini, diğer yerlerde ise yalnızca başkalarının askeri gücüyle kısıtlanabileceğini söylüyor.[7] Uzmanlar, Donald Trump’ın yeşil enerji için ‘hayati’ görülen kritik mineral kaynakları nedeniyle Grönland’ı istismar edebileceği uyarısında bulunuyor.ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’a artan ilgisi, ülkenin büyük ölçüde henüz kullanılmamış mineral kaynaklarını yeniden gündeme taşıdı. Pek çok uzmana göre bu kaynaklar, fosil yakıtlardan çıkış sürecinde kilit rol oynuyor. Uluslararası Enerji Ajansı’na (IEA) göre kritik mineraller, rüzgâr türbinleri ve elektrikli araçlar (EV) gibi teknolojilerde kullanıldıkları için yeşil enerjiye geçiş açısından “hayati” öneme sahip.[8] Trump, sadece Grönland’ı değil, Kolombiya, İran ve Meksika’yı da açıkça tehdit etti. Neden? Çünkü bunu yapabilir. Dışişleri Bakanı Marco Rubio, şartları sunmak üzere önümüzdeki hafta Danimarka liderleriyle görüşecek. ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’la ilgili iddiaları Avrupa’yı yeniden endişelendiriyor. ABD’nin Venezuela’ya saldırısının ardından, Washington’un ne kadar ileri gidebileceği ve AB’nin Danimarka topraklarını savunmak için gerçek araçlara sahip olup olmadığı konusundaki endişeler artmaktadır. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen bu açıklamaları kesin bir dille ret etmiştir. “ABD’nin Grönland’ı ele geçirmesi gerektiğinden bahsetmenin hiçbir mantığı yok,” demiştir. Frederiksen ayrıca “Amerika Birleşik Devletleri’nin Danimarka Krallığı’ndaki üç ülkeden herhangi birini ilhak etme hakkı yok.” açıklamasında bulunmuştur.[9]
Trump’ın Grönland Girişimine Karşı Avrupa’nın Mukabil Planları Neler Olabilir?
Donald Trump’ın Amerikan nüfuz alanını genişletme çabası, Avrupalıları hızla değişen jeopolitik durumla başa çıkmak için çabalamaya itmektedir. Avrupa müttefiklerinin şaşkınlığına ve Amerikan kamuoyunun büyük bir bölümünün genel şaşkınlığına rağmen, neden Danimarka’ya ait Grönland topraklarını satın alma girişiminde bulunmuştu? Trump, bu ilgisini kurnaz bir iş adamının düşünceleri olarak sundu: “’Neden bizde yok?’ dedim. Bir haritaya bakın. Ben emlak sektöründeyim. Bir köşeye bakıyorum, ‘İnşa ettiğim bina için o dükkânı almalıyım’ diyorum, vesaire. Biliyorsunuz, çok farklı değil. Haritaları severim. Ve her zaman ‘Bunun büyüklüğüne bakın, devasa ve bu Amerika Birleşik Devletleri’nin bir parçası olmalı’ derdim.” “Bu, gayrimenkul işleminden farklı değil. Sadece biraz daha büyük, en hafif tabirle.” diye eklemiştir. [10]
Donald Trump, Amerika’nın nüfuz alanını genişletmeye yönelik sınırsız gündemini hızla ilerletirken, Avrupa Birliği iç bölünmeler ve ABD başkanını kızdırma korkusuyla boğuşarak kendi yolunu bulmaya çalışmaktadır. ABD’nin Nicolás Maduro’yu Venezuela başkanlığından uzaklaştırma operasyonu ve Trump’ın Grönland’ı Danimarka’dan alma tehditlerini yenilemesi, bloğu dünyanın en büyük ekonomisiyle on yıllardır süren ittifakı ve bu ilişkinin pekiştirdiği bağımlılıklar hakkında rahatsız edici sorularla yüzleşmeye zorlamaktadır. Aynı zamanda, kendisini çok taraflı sistemin savunucusu olarak ilan eden AB, uluslararası hukuka bağlılığı ve onu ihlal edenlere karşı durma konusundaki kararlılığı hakkında giderek artan şüphelerle karşı karşıyadır. Şu ana kadar sessizlik, sorulara verilen cevaplardan daha yüksek sesle konuşuyor.[11] ABD Başkanı Donald Trump yaptığı açıklamada, Kuzey Kutup Dairesi’ndeki Grönland adasını ele geçirme yönündeki yenilenen girişimler arasında, Washington’ın Grönland’ı kontrol etmek ile NATO ittifakını sürdürmek arasında bir seçim yapmak zorunda kalabileceğini belirtmiştir. Trump ayrıca, ABD olmadan ittifakın etkisiz kalacağına da ima ederek, “Sanırım Avrupa ile her zaman iyi geçineceğiz, ama onların kendilerini düzeltmelerini istiyorum,” dedi. “NATO’ya bakarsanız, Rusya’nın bizden başka hiçbir ülkeyle ilgilenmediğini söyleyebilirim.” görüşünü ileri sürmüştür. [12] Trump, yaptığı açıklamada, “Grönland’a ihtiyacımız var… Şu anda stratejik açıdan çok önemli. Grönland her yerinde Rus ve Çin gemileriyle dolu,” demiştir Başkan ayrıca, “Ulusal güvenlik açısından Grönland’a ihtiyacımız var ve Danimarka bunu sağlayamayacak.” görüşünü ileri sürmüştür. [13]
ABD Başkan Yardımcısı James David Vance ABD’nin Grönland Pituffik Uzay Üssü ziyareti
ABD Başkan Yardımcısı James David Vance, Avrupalı liderlere Grönland’ın ‘güvenliğini’ daha ciddiye almaları gerektiğini, aksi takdirde ABD’nin ‘bu konuda bir şeyler yapmak zorunda kalacağını’ ileri sürmüştür. Vance, NATO üyesi Danimarka’yı ve Avrupa’nın geri kalanını, stratejik öneme sahip adayı Rusya ve Çin’in planlarından korumak için yeterince çaba göstermemekle suçlamıştır. [14] Beyaz Saray Genelkurmay Başkan Yardımcısı Stephen Miller, yaptığı açıklamada, Grönland’ın ABD’nin bir parçası olması gerektiğini yineleyerek, “Kimse Grönland’ın geleceği konusunda Amerika Birleşik Devletleri ile savaşmayacak” demiştir. Miller, Danimarka gibi egemen bir ulustan bir bölgeyi zorla ele geçirmenin, Rusya’nın Ukrayna topraklarını ilhak etmesi gibi, uluslararası hukukun açık bir ihlali olduğunu belirtirken, “uluslararası incelikler” olarak adlandırdığı şeyle alay etmiştir. “Ama biz, gerçek dünyada, güçle, kuvvetle, iktidarla yönetilen bir dünyada yaşıyoruz. Bunlar dünyanın değişmez kanunlarıdır,” diye eklemiştir ve Trump yönetiminin ‘güçlünün haklı olduğu’ politikasına bağlı kaldığına işaret etmiştir. [15]
Stephen Miller: “Arktik bölgesini güvence altına almak için, NATO’yu korumak için ‘elbette Grönland Amerika Birleşik Devletleri’nin bir parçası olmalı, “[16]
Trump yönetiminin Venezuela’da Nicolas Maduro’yu devirme operasyonuyla açılan ayrılıklar daha da derinleşmiştir. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen yaptığı açıklamada, Grönland’ın ABD tarafından ele geçirilmesinin NATO askeri ittifakının sonu anlamına geleceğini belirtmiştir. Frederiksen “Eğer Amerika Birleşik Devletleri başka bir NATO ülkesine askeri olarak saldırmayı seçerse, her şey durur” dedi. “Buna NATO’muz ve dolayısıyla İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinden bu yana sağlanan güvenlik de dahildir.” açıklamasında bulunmuştur.[17] Uluslararası hukuk açısından bakıldığında ise, ABD’nin Venezuela’ya düzenlediği saldırı ve liderini kaçırması, güç tehdidi veya kullanımına ilişkin yasağın açık bir ihlalini oluşturmaktadır. Operasyon BM Güvenlik Konseyi tarafından yetkilendirilmemiştir ve ‘uyuşturucu teröristlerinin’ ABD’ye yönelik oluşturduğu iddia edilen tehdit, meşru müdafaayı haklı çıkarmak için gereken eşiği inandırıcı bir şekilde karşılayamaz. [18] Grönland neden jeopolitik bir merkez haline gelmiştir? Grönland; petrol, gaz ve özellikle yeşil teknolojiler için kritik olan nadir toprak elementleri açısından büyük bir potansiyel. İklim değişikliği ve buzulların erimesi, daha önce ulaşılamayan madenlerin ve yeni deniz yollarının önünü açmaktadır. Arktik’te açılan yeni rotalar, Süveyş Kanalı’na alternatif oluşturarak Avrupa–Asya arasındaki mesafeyi neredeyse yarı yarıya kısaltabiliyor. Çin ve Rusya’nın bu güzergâhlar üzerinde işbirliği yapması, ABD’de alarm zillerini çaldıran temel unsurlardan biri. Trump ise yukarıda özetlendiği üzere, kaynak iddialarını geri plana itiyor ve “Grönland’a mineraller için değil, ulusal güvenlik için ihtiyacımız var” diyor. Ancak Washington’daki Cumhuriyetçi çevreler, Çin’in nadir elementler üzerindeki küresel hâkimiyetini kırma hedefinin belirleyici olduğunu saklamıyor.[19] Geleceğin güç mücadelesi Arktik Okyanusu’nda. Buzulların erimesi yeni rezervler ortaya çıkarıyor. Yeni teknoloji için gereken nadir elementler var bölgede. Ayrıca ortaya çıkmaya başlayan kuzey rotasının kısalığı ve daha ekonomik olması da Arktik’i önemli yapıyor.[20]
Danimarka ve Fransa, ABD’ne karşı tepkili.
Grönland dünyanın en büyük adası. Almanya’nın altı katı büyüklüğünde. Kuzey Kutbu’nda yer alıyor ve Danimarka’ya bağlı özerk bir bölge.[21] Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, kıtanın karşı karşıya olduğu zorlukları açıkça ortaya koyan en güçlü Avrupalı lider oldu. Grönland’ı ele geçirme tehdidi, Trump’ın en az üç alanda hukukun üstünlüğünü ve çok taraflılığı reddeden dış politika dünya görüşüne tam olarak uyuyor:
- 2025 ABD Ulusal Güvenlik Stratejisi, Trump’ın Amerika’sının 1823 Monroe Doktrini’nin mantığına geri dönmeyi hedeflediğini açıkça ortaya koymaktadır. Amaç, stratejik açıdan önemli yerlere erişimin genişletilmesi de dahil olmak üzere, Batı Yarımküre’de ABD’nin ekonomik ve askeri üstünlüğünü yeniden tesis etmektir.
- Monroe Doktrini tek tarihi emsal değildir; Grönland, ABD’nin stratejik düşüncesinde uzun zamandır özel bir yere sahiptir. Washington, adada önemli bir askeri varlık sürdürmektedir. 1940’ta Danimarka’nın Nazi Almanya’sı tarafından işgali sırasında, ABD, İngiliz ve Kanada kontrolünü reddederek Grönland’ı ABD himayesi ilan etti. 1946’da ABD, Grönland’ı 100 milyon avroya satın alma teklifinde bulundu; bu teklifi Danimarka reddetti. Bunun yerine, 1951’de Danimarka ile yapılan bir anlaşma, ABD’ye NATO’daki karşılıklı savunmanın bir parçası olarak Grönland’da askeri faaliyetler yürütme ve tesisler kurma konusunda geniş haklar tanımıştır.
Bilindiği üzere, Grönland, Arktik’te yoğunlaşan büyük güç rekabetinin ön saflarında yer alıyor. ABD, Çin ve Rusya’nın hepsi, henüz keşfedilmemiş doğal kaynaklara ve stratejik konumlanmaya erişim arayışında.İşte ikilem burada yatıyor: Kuzey Kutbu yarışı hızlanırken, Avrupa’nın Kuzey Kutbu ülkeleri bugüne kadar Kuzey Kutbu ve halkları için ikna edici bir uzun vadeli vizyon ortaya koyamadılar. Grönland bağımsız olmak istiyor, ancak hangi şartlarla? Washington, Danimarka veya AB’den daha cazip bir anlaşma sunabilir mi? Avrupa’nın değerlerini ve çıkarlarını savunmadaki gecikmesi, bölgeyi yırtıcı pazarlıklara ve yerel topluluklar üzerindeki artan baskıya maruz bıraktı. Bu durum aynı zamanda tehlikeli bir emsal teşkil ediyor.
Grönland tehlikeye girerse, Svalbard gibi diğer adalar da sırada olabilir mi? Tehditlerin ortadan kalkması pek olası değil. Ancak Grönland ve Danimarka, NATO ve AB ile birlikte hareket ederek riskleri artırabilirler. Nitekim, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’yu devirip Grönland’ı ilhak etme tehditlerini yineleyerek Trump yönetimini kurallara dayalı küresel düzene meydan okumakla eleştirmiştir. Macron, yıllık dış politika konuşmasında, “Amerika Birleşik Devletleri, yavaş yavaş bazı müttefiklerinden uzaklaşan ve eskiden savunduğu uluslararası kurallardan kopan, köklü bir güçtür “demiştir. “Büyük güçlerin hüküm sürdüğü bir dünyada evrimleşiyoruz ve dünyayı bölüşme konusunda gerçek bir cazibe var,” açıklamasında bulunarak, “Son birkaç ayda, hatta son birkaç günde yaşananlar bu değerlendirmeyi değiştirmiyor.” görüşünü ileri sürmüştür. Macron, ayrıca Avrupa’nın “yeni sömürgecilik” olarak adlandırdığı şeye karşı çıkarak, kıtanın “stratejik özerkliğine ” daha fazla yatırım yapmayı reddetmesi gerektiğinin altını çizmiştir. [22]
Galler Başbakanı Eluned Morgan ise, ABD’nin Venezuela’ya müdahalesinin “sınırı aştığını” belirterek, bunun küresel düzeni baltaladığını ve Avrupa için ciddi riskler yarattığına dikkat çekerek, “Açık olan şu ki, petrole el koymakta çıkarları var ve bence bu, iddialarını zayıflatıyor.” demiştir. Morgan, Avrupa’daki daha geniş kapsamlı endişelere değinerek, şu anda net bir yanıt verilmemesinin gelecekte çok daha ciddi sonuçlara yol açabileceğini söylemiştir. “Bu, dünyanın yapısını baltalıyor ve eğer bunu açıkça kınamazsak, Trump’ın Grönland’da yapacağı herhangi bir şeyi kınamak bizim için çok daha zor olacak ki bu da şu anda Avrupa’da büyük endişe yaratıyor.” “Böyle bir şey olursa, bence NATO’nun sonu olur. Sonuçları çok ciddi olur.” Açıklaması ile önümüzdeki gelişmelere dikkat çekmiştir. [23]
Avrupa liderlerinin Venezuela’ya yapılan yasadışı saldırıya karşı gösterdikleri sessiz tepki, Washington’ı kızdırmaktan ne kadar korktuklarını ortaya koydu. Şimdi de Donald Trump’ın Grönland’ı ele geçirme planlarından korkuyorlar, ancak onu durdurmak için net bir planları yok.Donald Trump’ın ikinci döneminin üzerinden bir yıl geçtikten sonra, Avrupa’nın Amerikan hegemonyasına olan mutlak bağımlılığı her zamankinden daha belirgin hale geldi. Ancak yeni olan şey, Amerika Birleşik Devletleri’nin NATO ve AB müttefiklerini saldırının gerekçesine ikna etmek için hiçbir çaba göstermemesidir. Bunun yerine, saldırıyı Avrupa’ya dış politika isteklerini yerine getirmesi için yeniden baskı uygulamak amacıyla kullanıyor; bu da Ukrayna’daki savaşı Trump’ın şartlarına göre sonlandırmak ve hatta Danimarka’nın özerk bölgesi Grönland’ı ABD işgaline bırakmak anlamına geliyor.[24] AB yürütme organı, Avrupa dışındaki birçok ulusal liderin, Avrupa içindeki muhalif politikacıların ve neredeyse tüm hukuk uzmanlarının uluslararası hukukun ağır bir ihlali olarak kınadığı bir operasyon hakkında hiçbir şey söylememiştir. Bunun yerine, Avrupalılara tatillerinden güvenli bir şekilde dönmeleri dileğiyle, sadece kimlik kartlarıyla sınır ötesi seyahat edebilmelerinin ve otobüs, tren veya uçak gecikmeleri durumunda para iadesi veya tazminat garantisi almalarının AB sayesinde olduğunu belirtmiştir. Ancak, Avrupa’nın bu duruma razı gelmesi, ABD başkanının desteğini kazanmaya çalışırken Rusya’nın Ukrayna’yı işgaline karşı çıkmanın ardındaki hukuki ilkeleri baltalama riski taşımaktadır. [25]
Gerçekten bu tespitimiz paralelinde, Almanya Başbakanı Friedrich Merz, hukuki değerlendirmenin “karmaşık” olduğunu ve “dikkatli bir inceleme” gerektirdiğini söylerken, İtalya Başbakanı Giorgia Meloni askeri müdahaleyi “savunma amaçlı” ve “meşru” bir yanıt olarak nitelendirmiştir. İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, Maduro’nun görevden alınmasını açıkça hukuka aykırı olarak nitelendiren tek AB lideridir. Sanchez bu hafta Paris’te yaptığı açıklamada, “Ne yazık ki giderek daha sık hale gelen uluslararası hukuk ihlalleri karşısında susmayacağız. İspanya bu ayak basma eylemine ortak olmayacak” dedi. “Meşru olmayan bir eyleme hukuka aykırılıkla karşılık verilemez. “demiştir. [26] Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, “Bunu Amerika Birleşik Devletleri’ne çok açık bir şekilde söylemeliyim,” dedi . “ABD’nin Danimarka Krallığı’nın herhangi bir yerini ilhak etme hakkı yoktur.” demiştir. Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen daha da ileri giderek ABD’yi “tamamen ve kesinlikle kabul edilemez” söylemler kullanmakla suçladı ve “ilhak fantezilerinden vazgeçmesi” gerektiğinin altını çizmiştir.[27]
Almanya Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier, Donald Trump yönetimindeki ABD dış politikasını sert bir şekilde eleştirerek, “Bu dünya düzeninin kurulmasına ilk etapta yardımcı olan en önemli ortağımız ABD’nin değerlerinden vazgeçtiği” uyarısında bulunmuştur.[28] Öte yandan, eski İngiltere’nin ABD Büyükelçisi ise farklı bir yaklaşım ile, ABD’nin görüşlerine destek vermiştir. Peter Mandelson, Keir Starmer dahil olmak üzere Avrupalı liderleri Donald Trump’ın Grönland’ı ele geçirme planına “aşırı tepki” vermekle suçladı ve “sert güç ve nakit para” olmadan “Trump çağında” önemsizleşmeye devam edeceklerini savunmuştur. Lord Mandelson, geçen yıl İngiltere’nin Washington Büyükelçisi görevinden alınmasından bu yana yaptığı ilk siyasi açıklamalarda, Trump’ın Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’yu yakalayarak “geleneksel diplomasinin son on yılda başarabildiğinden daha fazlasını bir günde başardığını” ileri sürmüştür. [29]
NATO Müttefikleri Arasında Askeri Çatışma Riski Ve Diplomatik Çözüm Arayışları
Yaşananlar, bir devletin diğerini boyun eğmeye zorladığı klasik silahlı diplomasiye benziyor. Avrupa için, en yakın müttefikinden gelen bu tür bir saldırganlık endişe verici. Avrupa Birliği, bunu yapmak acil çıkarlarına aykırı olsa bile, genellikle uluslararası hukuka bağlı kalır. En son örnek, AB’nin devlet dokunulmazlığıyla ilgili hukuki argümanlara dayanarak dondurulmuş Rus varlıklarını Ukrayna’yı finanse etmek için kullanmayı reddetmesidir. Bir diğeri ise, olayın uluslararası sularda meydana gelmesi nedeniyle, denizaltı kablolarını kesen mürettebatı yargılama girişimlerini Finlandiya mahkemelerinin reddetme kararıdır. Trump yönetimindeki Amerika Birleşik Devletleri’nin ittifakın temeli olan karşılıklı savunma taahhüdüne sadık kalacağından emin olduğunu iddia edebilecek kimse var mı?[30] Hiçbir Avrupalı siyasetçi, Grönland’ın sadece Danimarka’nın meselesi veya uluslararası normlar sorunu olmadığını, aynı zamanda savunulması gereken pan-Avrupa bir çıkar bölgesi olduğunu açıkça ilan etmez. Dolayısıyla şimdi Avrupa bir meydan okumayla karşı karşıya. Trump yönetimi, Batı yarımküreyi Çin’e kapatabilmek için yeni Monroe Doktrini ilan etti. Gerçi bölgenin en kuzeyindeki Grönland’a çökmek istemesinin de temel nedeni Çin ve sonra Rusya ama mesele haliyle bir ABD-AB sorununa, hatta NATO içinde bir krize dönüşüyor. Zira ABD’nin çökmek istediği Grönland Danimarka toprağı ve Danimarka hem AB hem NATO üyesi.[31]
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, yaptığı açıklamada, “Grönland’ın edinilmesi, Rusya ve Çin gibi rakiplerini caydırmak için ABD’nin ulusal güvenlik önceliğidir” diye konuştu. Leavitt, “Başkan ve ekibi, bu önemli dış politika hedefini yerine getirmek için bir dizi seçeneği değerlendiriyor. Ve elbette, ABD ordusunu kullanmak, başkomutanın her zaman elinde bulunan bir seçenektir” ifadelerini kullanmıştır. Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise ABD Kongresi üyelerine, Trump’ın tercih ettiği seçeneğin Grönland’ı Danimarka’dan satın almak olduğunu söyledi. Rubio, Danimarka’ya yönelik tehditlerin, ABD’nin adayı yakın gelecekte işgal edeceğine işaret etmediğini eklemiştir.[32] Askeri seçenek dışında bir diğer alternatif ise, Adanın satın alınmasıdır. Beyaz Saray ve Trump’ın danışmanları arasında yapılan görüşmelerde, Grönlandlılara yapılabilecek ödemelerin kişi başı 10 bin ila 100 bin dolar arasında değişen rakamlarla ele alındığını söyledi. En yüksek senaryonun hayata geçmesi halinde, yaklaşık 57 bin nüfuslu ada için toplam maliyet 6 milyar dolara yaklaşacak.[33]
Sorun şu ki, Avrupa yalnızca kurallara uyarsa, benzer baskı ve saldırganlığa maruz kalma riskiyle karşı karşıya kalır. Egemenlik güç ve yakınlıkla sınırlandırılabiliyorsa, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Ukrayna’ya karşı savaşı haklı mı? NATO’yu 1997 öncesi sınırlarına geri döndürme yönündeki uzun vadeli hedefi ne olacak? Bu, Çin’i ayrılıkçılıkla mücadele bayrağı altında Tayvan’a saldırmaya davet eder mi? Yoksa Trump’ın Grönland’a hak iddia etmesiyle sırada Danimarka mı var? [34] Bir müttefikin diğerine toprak ele geçirmek için saldırması gibi şok edici bir antlaşma ihlalinden ittifakın nasıl toparlanabileceğini görmek zor. Başkan Trump döneminde ABD politikasında yapılan değişiklikler, ABD’nin NATO’nun 5. Madde garantisine olan bağlılığının güvenilirliğini zaten zedeleme riski taşıyor. ABD’nin (NATO’nun açık ara en güçlü ülkesi) bir NATO üyesi devlete saldırmakla tehdit etmesi, 5. Madde’nin güvenilirliğine daha da zarar veriyor. ABD’nin uluslararası hukukun önüne ABD çıkarlarını koyma tutumu, NATO için de normatif bir meydan okumadır. NATO, kendisini üyelerinin demokrasi ve insan hakları yönetimi etrafındaki ortak değerlerine dayanan bir ittifak olarak tanımlamıştır. Aslında, bu, NATO’nun Rusya’nın Ukrayna ve diğer devletlere karşı eylemlerine yönelik eleştirilerinin çoğunun temelini oluşturmaktadır. ABD’nin bu değerlerden sapması, NATO’yu hem siyasi hem de askeri olarak zayıflatır. Buna paralel olarak, Avrupa ülkelerinin ABD’siz bir NATO’nun nasıl görüneceği konusunda ciddi olarak düşünmeleri ve ABD’nin varlığını sürdürdüğü alanlarda bu yeteneklere yönelik yatırımları hızlandırmaları gerekiyor.[35]
Müttefikler, rakipler ve Avrupa kamuoyu arasında beklenti ve açık korku artıyor ve kıtanın bunlarla başa çıkma kapasitesi sınanıyor. Soru artık hükümetlerin tehditleri anlayıp anlamadığı değil, stratejik ortamın gerektirdiği hızda niyetlerini eyleme dönüştürüp dönüştüremeyecekleridir. Avrupa’nın savunma dönüşümü şu anda hem tutarlılık eksikliği hem de para sıkıntısı nedeniyle kısıtlanmaktadır. [36]Peki Avrupa Rusya ile yeni bir denkleme girer mi? Konu hakkında Fransa Cumhurbaşkanı Macron: ‘’Rusya ile diyaloğu yeniden başlatmanın zamanı geldi.’’, Meloni:’’ Macron haklı, Rusya ile konuşmanın zamanı geldi.’’, Starmer: ‘’Moskova ile daha geniş bir diyaloğu içeren bağlam sağlanmalıdır. ‘’ demiştir. Nitekim, Meloni, Kremlin ile yeni bir diyalog çağrısında bulunan Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile aynı fikirde olduğunu belirtmiştir. Moskova ise buna karşılık olarak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Macron ile “diyaloğa girmeye hazır olduğunu” ifade etmiştir. Meloni, “Avrupa’nın Rusya ile de görüşme zamanının geldiğine inanıyorum. Eğer Avrupa sahadaki iki taraftan sadece biriyle görüşürse, yapabileceği katkının sınırlı olacağından korkuyorum” demiştir. [37] Artık ABD’nin, özellikle Grönland’a saldırması durumunda, ne tür bir düşman olabileceğini de ciddi olarak değerlendirmeleri gerekecek. Bunun büyük bir kısmı sessizce veya gizlice yapılmalı ve yapılacaktır. Ancak devletler artık bu olasılığı göz ardı edemezler. Avrupa devletlerinin yeteneklerine ilişkin endişelere rağmen, mevcut ABD yönetiminin göz ardı etmeye meyilli olduğu önemli bir nüfuzları var. Avrupa’da konuşlandırılmış ABD askeri personeli ve teçhizatı sadece NATO caydırıcılığını güçlendirmek için orada değil. Avrupa üsleri aynı zamanda ABD operasyonlarını desteklemek için de çok elverişli. Bunların kaldırılması, Orta Doğu ve Kuzey Kutbu’ndaki bazı operasyonları çok daha zorlaştıracaktır. ABD NATO üyesi ülkeleri tehdit etmeye devam ederse, Avrupa ülkeleri ABD için işleri daha da zorlaştırabilir. Avrupa limanlarında ABD gemilerine yakıt ikmali yapmayı reddedebilirler; yaralı askeri personelin Avrupa askeri hastanelerinde tedavi görmesini reddedebilirler ve ABD birliklerinin konuşlandırılmasının devamı için yüksek ödemeler talep edebilirler. Ayrıca bazı askeri tesislerin kapatılmasını da önerebilirler.[38]
NATO için bu, yılın mümkün olan en kötü başlangıcı anlamına geliyor. İttifakın önde gelen üyesi olan Amerika Birleşik Devletleri’nin, gücünü kullanarak başka bir müttefikin topraklarının bir bölümünü ilhak etme olasılığı neredeyse hayal edilemez ve NATO Genel Sekreteri Mark Rutte için bir kâbus. Kuzey Atlantik Antlaşması’nın ilk paragrafında ifade edildiği gibi, İttifak, uluslararası anlaşmazlıkların barışçıl yollarla çözülmesi ve tarafların uluslararası ilişkilerinde tüzüğe aykırı güç tehdidinden veya kullanımından kaçınması gerektiği yönündeki Birleşmiş Milletler Şartı ilkelerine dayanmaktadır. Trump yönetimi, Grönland’ın Batı Yarımküre’nin bir parçası olduğunu ve bu nedenle Amerika Birleşik Devletleri’ne ait olması gerektiğini savunuyor; Grönland ise buna açıkça karşı çıkmaktadır. Uluslararası hukuka açıkça aykırı olan bu olağanüstü ABD tutumu, Danimarka savunma istihbarat servisinin Amerika Birleşik Devletleri’ni Danimarka ulusal güvenliği için bir tehdit olarak işaretlemesine neden olmuştur. Daha geniş bir perspektiften bakıldığında, Trump yönetiminin tutumu, transatlantik topluluğun dağılması ve tarihin en başarılı askeri ittifakının sona ermesi riskini taşımaktadır. Avrupa hükümetleri, Donald Trump’ı Grönland üzerindeki iddialarından vazgeçmeye ikna etmek için iki yönlü bir diplomatik saldırı başlattı: Washington’da lobi faaliyetleri yürütmek ve NATO’ya ABD başkanının güvenlik endişelerini gidermesi için baskı yapmak. Son gelişmeler, hızla krize dönüşen ve Brüksel, Berlin ve Paris’teki yetkilileri acil bir yol haritası çizmeye iten Trump’ın tehditlerine Avrupa’nın verdiği yanıtta ani bir değişikliğe işaret ediyor. Brüksel’de kapalı kapılar ardında yapılan bir toplantıda, NATO büyükelçileri örgütün Arktik bölgesini güçlendirmesi gerektiği konusunda anlaştılar.[39]
Büyük ölçüde Avrupalı liderlerden oluşan Gönüllüler Koalisyonu, Ukrayna için uzun vadeli bir barış anlaşması konusunda ilerleme kaydetmek amacıyla 6 Ocak’ta günün erken saatlerinde ABD Başkanı Donald Trump’ın temsilcileriyle Paris’te biraraya gelmiştir. Ancak Washington ve Kopenhag’da siyasi tansiyonun yükselmesiyle birlikte, Paris’teki toplantıya katılan büyük Avrupa ülkelerinin liderleri bir bildiri yayınlayarak,“Grönland NATO’nun bir parçası. Bu nedenle Kuzey Kutbu’nda güvenlik, ABD de dahil olmak üzere NATO müttefikleriyle birlikte sağlanmalı.” açıklamasında bulunmuşlardır. Paris’teki toplantıda Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Trump’ı temsil eden özel temsilci Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner yer almıştır. [40] Fransa, Almanya, İtalya, Polonya, İspanya, Birleşik Krallık ve Danimarka liderleri ortak bir bildiri yayınlayarak, “Arktik güvenliği Avrupa için öncelikli bir konu olmaya devam ediyor ve uluslararası ve transatlantik güvenlik için kritik öneme sahip” açıklamasında bulunmuşlardır. [41]
Danimarka Savunma Bakanlığı’nın halen yürürlükte olduğunu doğruladığı 1952 tarihli bir askeri yönergeye göre, ABD birliklerinin Grönland’ı ele geçirme girişimleri de dahil olmak üzere, herhangi birinin Danimarka topraklarına saldırması durumunda askerler emir beklemeden karşılık vermek zorundadır. Danimarka Savunma Bakanlığı ve Komutanlığı, yürürlükteki talimatın, Danimarka askeri personelinin, komutanlar savaş ilanından haberdar olmasa bile, emir beklemeksizin Danimarka topraklarına yönelik herhangi bir saldırıya karşı “derhal mücadeleye girmesini” gerektirdiğini belirtti.[42]
Danimarka, muhtemelen ABD’yi kışkırtmaktan kaçınmak için, Avrupa dayanışmasının bir göstergesi olarak Fransa’nın Grönland’a asker gönderme teklifini şimdiye kadar reddetti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da ABD’li milletvekillerine müzakerelerden yana olduğunu belirterek, askeri tehdidin öncelikle Danimarka’yı Grönland’ı satmaya zorlamak için kullanıldığını ima etmiştir. [43] Şimdi Grönland ve Danimarka konusunda AB ülkelerinin Trump yönetimine karşı tutumları ve dolayısıyla Kopenhag’a ne ölçüde destek verecekleri konusunda derin bir bölünme söz konusu. Sonuç olarak, Trump’ın yeniden başkan seçilmesine kadar ABD’nin NATO Büyükelçisi olan Juliane Smith, bu durumun NATO için varoluşsal bir ikilem olmasının yanı sıra “AB’yi parçalama riski” taşıdığını ileri sürmektedir. [44]
Sonuç ve Süper Güç Hareketinden Beklentiler
Bu kısa makalede özetlendiği üzere, Grönland yüzünden NATO’nun çökmesi, Trump yönetiminin yakın zamanda yayınladığı Ulusal Güvenlik Stratejisi’nde tanımlanan ABD ulusal çıkarlarına aykırı olacaktır. Her halükârda, diplomasi, zorlu olsa da, en mantıklı seçenek gibi görünüyor. Hiçbir Avrupa ülkesi, kaynaklar için verilen bir yarışta ABD, Çin ve Rusya’nın dikte ettiği şartlar altında küresel güç rekabetine tek başına dayanamaz. Birincisi, kolay olacağı için. Venezuela’daki ‘Mutlak Kararlılık Operasyonu’na çok benzer şekilde, Trump, durum odasının rahatlığında Grönland’ı ilhak edebilir… Bir iki saat sürer ve ABD’nin herhangi bir kayıp verme riski olmaz. Grönland’ı almak, NATO’yu tek seferde öldüreceği için Maga ideologları tarafından iyi karşılanırdı. Danimarka, birine yapılan saldırının herkese yapılmış sayıldığı 5. maddeyi devreye sokabilirdi. Amerika NATO’ya liderlik ettiği için, anlaşma geçersiz olurdu. Hiçbir müttefik Danimarka’yı savunmaya gelmezdi.[45] Bu bağlamda, İngiltere, Almanya, Fransa, İtalya ve Finlandiya gibi Trump yönetimiyle iyi iletişim kanalları kurabilen Avrupa ülkeleri, Trump’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Alaska zirvesinden sonra Avrupa’nın Ukrayna’yı barış sürecinde desteklediği gibi, Danimarka’nın yanında yer almalı ve krizi çözme çabalarına öncülük etmelidir. Trump ile iyi ilişkileri olan bir diğer isim olan Rutte’nin de daha fazla dahil olması gerekiyor. En karanlık saat gelir ve Amerika Birleşik Devletleri Grönland’ı askeri güç kullanarak ilhak ederse, NATO’nun 5. maddesinin özü ve kolektif savunma anlamını yitirecektir. Zira, NATO’nun en önemli maddesi olarak kabul edilen 5. madde, “Tarafların, Avrupa veya Kuzey Amerika’da bir veya daha fazlasına karşı yapılacak silahlı bir saldırının hepsine karşı yapılmış sayılacağı konusunda mutabıktır” olduğu anlamını taşıyor.[46]Norveç Dışişleri Bakanı Espen Barth Eide’nin yakın zamanda belirttiği gibi: “ABD Grönland’ı alırsa NATO fikri yıkılacaktır.” Rusya, Çin ve diğer düşmanlar için, Avrupa veya Kanada için artık güvenilir bir genişletilmiş caydırıcılığın mevcut olmadığı ve Amerika Birleşik Devletleri’nin en yakın ve en güçlü müttefiklerini kaybettiği son derece açık olacaktır.[47]ABD Başkanı Trump’ın Grönland’ı “ele geçirme” tehdidi abartılı veya fantastik görünse de kanaatimizce ciddiye alınmalıdır. Nitekim, son tahlilde, Trump’ın Genelkurmay Başkanı yardımcısı Stephen Miller’in , güçlülerin alabileceğini aldığı ve zayıfların katlanmak zorunda kaldığı bir dünyaya dönüşü ilan eden Miller’in, “Biz bir süper gücüz ve… kendimizi bir süper güç gibi yöneteceğiz” açıklamasının, önceden hazırlanan bir stratejik değişimin işareti olarak görülebilir. Bu, Grönland ve Danimarka’nın, İskandinav, Arktik ve Baltık Denizi müttefiklerinin yanı sıra AB ve NATO’nun da koordineli bir yanıt vermesini gerektirir. Trump yönetimi Ukrayna’ya yeni ABD askeri yardımı için Kongre onayı aramadığı için, Avrupa bir yıldan uzun süredir Ukrayna’nın savunmasını finanse ediyor. Bununla birlikte, kendi savunma sanayi üssünü kurarken, Avrupa Ukrayna için satın aldığı silahlar konusunda büyük ölçüde ABD’ye bağımlı kalmaya devam ediyor.[48]
KAYNAK: C4Defence
KAYNAKÇA
[1] https://www.trthaber.com/haber/dunya/trumptan-gronland-mesaji-rusya-ve-cine-izin-vermeyecegiz-931150.html
[2] https://www.theparliamentmagazine.eu/news/article/europes-moment-of-truth-arrives-in-caracas
[3] https://www.theguardian.com/politics/2026/jan/08/mandelson-accuses-european-leaders-of-histrionic-reaction-to-trump-greenland-stance
[4] https://www.bloomberght.com/abd-hedef-gronland-in-isgalle-degil-satin-alarak-elde-edilmesi-3765566?page=2
[5] https://www.chathamhouse.org/2026/01/us-intentions-towards-greenland-threaten-natos-future-european-countries-are-not-helpless
[6] https://geopoliticalfutures.com/george-friedman-on-why-the-u-s-cares-about-venezuela-cuba-and-greenland/
[7] https://www.brookings.edu/articles/the-global-implications-of-the-us-military-operation-in-venezuela/
[8] https://tr.euronews.com/green/2026/01/09/trumpin-gronlanda-ilgisi-madencilik-iklim-ve-sis-perdesi
[9] https://www.dw.com/en/us-donald-trump-greenland-strategy-denmark-eu-nato-venezuela/a-75399340
[10] https://www.newyorker.com/news/letter-from-trumps-washington/why-donald-trump-wants-greenland-and-everything-else
[11]https://www.euronews.com/my-europe/2026/01/09/analysis-from-venezuela-to-greenland-the-eu-scrambles-to-find-a-voice-and-a-plan
[12] https://www.euronews.com/2026/01/09/it-may-be-a-choice-between-nato-and-greenland-trump-says
[13] https://edition.cnn.com/2026/01/05/world/analysis-trump-venezuela-greenland-nato-intl-latam
[14] https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/08/take-trump-seriously-on-greenland-vance-warns-europe_6749229_4.html
[15] https://www.trtworld.com/article/2eb86019b3f3
[16] https://www.aa.com.tr/en/americas/senior-trump-aide-says-no-country-would-fight-us-over-greenland-s-future/3790832
[17] https://www.pbs.org/newshour/world/a-u-s-takeover-of-greenland-would-mark-the-end-of-nato-danish-prime-minister-says
[18] https://www.epc.eu/publication/why-europe-must-respond-to-us-actions-in-venezuela-greenland/
[19] https://medyascope.tv/2026/01/07/trump-gronlandi-neden-istiyor/
[20] https://www.cumhuriyet.com.tr/yazarlar/mehmet-ali-guller/gronland-ve-nato-gercegi-2468057
[21] https://www.eurotopics.net/en/350732/after-the-us-attack-in-venezuela-will-greenland-be-next
[22] https://www.politico.eu/article/france-emmanuel-macron-us-is-turning-away-from-allies/
[23] https://www.bbc.com/news/articles/c1evnl3201jo
[24] https://jacobin.com/2026/01/venezuela-greenland-us-trump-europe
[25] https://www.theguardian.com/world/2026/jan/07/eu-trump-raids-venezuela-greenland-ukraine-us-president
[26]https://www.euronews.com/my-europe/2026/01/09/analysis-from-venezuela-to-greenland-the-eu-scrambles-to-find-a-voice-and-a-plan
[27] https://www.theguardian.com/world/2026/jan/07/eu-trump-raids-venezuela-greenland-ukraine-us-president
[28] https://www.theguardian.com/world/live/2026/jan/08/russia-ukraine-putin-zelenskyy-greenland-denmark-france-macron-germany-merz-europe-latest-news-updates?page=with%3Ablock-695f85ba8f085fa3d4b402ec
[29] https://www.theguardian.com/politics/2026/jan/08/mandelson-accuses-european-leaders-of-histrionic-reaction-to-trump-greenland-stance
[30] https://www.newyorker.com/news/letter-from-trumps-washington/why-donald-trump-wants-greenland-and-everything-else
[31] https://www.cumhuriyet.com.tr/yazarlar/mehmet-ali-guller/gronland-ve-nato-gercegi-2468057
[32] https://www.dw.com/tr/trump-gr%C3%B6nlandda-askeri-se%C3%A7ene%C4%9Fi-de-de%C4%9Ferlendiriyor/a-75415425
[33] https://www.birgun.net/haber/trump-in-gronland-i-isgal-plani-icin-kisi-basi-100-bin-dolar-iddiasi-682833
[34] https://www.epc.eu/publication/why-europe-must-respond-to-us-actions-in-venezuela-greenland/
[35] https://www.chathamhouse.org/2026/01/us-intentions-towards-greenland-threaten-natos-future-european-countries-are-not-helpless
[36] https://cepa.org/article/greenland-venezuela-and-europes-year-of-pain/
[37] https://www.politico.eu/article/italy-giorgia-meloni-calls-for-europe-to-talk-to-russia/
[38] https://www.chathamhouse.org/2026/01/us-intentions-towards-greenland-threaten-natos-future-european-countries-are-not-helpless
[39] https://www.politico.eu/article/europe-greenland-crisis-nato-allies-us-president-france-russia/
[40] https://www.bbc.com/turkce/articles/c93vl8v8vy0o
[41] https://edition.cnn.com/2026/01/05/world/analysis-trump-venezuela-greenland-nato-intl-latam
[42] https://www.euronews.com/2026/01/08/danish-soldiers-would-shoot-back-if-invaded-government-confirms
[43] https://www.atlanticcouncil.org/dispatches/trumps-quest-for-greenland-could-be-natos-darkest-hour/
[44] https://www.bbc.com/turkce/articles/c93vl8v8vy0o
[45] https://www.eurotopics.net/en/350732/after-the-us-attack-in-venezuela-will-greenland-be-next
[46] NATO Anlaşması 5. Madde : “Taraflar, Kuzey Amerika’da veya Avrupa’da içlerinden bir veya daha çoğuna yöneltilecek silahlı bir saldırının hepsine yöneltilmiş bir saldırı olarak değerlendirileceği ve eğer böyle bir saldın olursa BM Yasası’nın 51. Maddesinde tanınan bireysel ya da toplu öz savunma hakkını kullanarak, Kuzey Atlantik bölgesinde güvenliği sağlamak ve korumak için bireysel olarak ve diğerleri ile birlikte, silahlı kuvvet kullanımı da dahil olmak üzere gerekli görülen eylemlerde bulunarak saldırıya uğrayan Taraf ya da Taraflara yardımcı olacakları konusunda anlaşmışlardır. Böylesi herhangi bir saldırı ve bunun sonucu olarak alınan bütün önlemler derhal Güvenlik Konseyi’ne bildirilecektir. Güvenlik Konseyi, uluslararası barış ve güvenliği sağlamak ve korumak için gerekli önlemleri aldığı zaman, bu önlemlere son verilecektir.”
[47] https://www.atlanticcouncil.org/dispatches/trumps-quest-for-greenland-could-be-natos-darkest-hour/
[48] https://edition.cnn.com/2026/01/08/europe/europe-nato-greenland-trump-crisis-intl
